Als cyberlawyer kom ik veel juristen tegen die heel algemene vragen stellen aan chatgpt en slechte of zelfs verkeerde antwoorden krijgen. Ze mopperen over magere resultaten. Je kunt voor honderden euro’s basis promptcursussen voor juristen volgen. Als het goed is weet je dan meer.
Ik maak het makkelijker en gratis.
Je moet als advocaat /jurist weten dat als je een vraag stelt aan een chatbot, de zoekrobot het antwoord baseert op de juiste context. Er is een algemeen model, het COSTAR model.
- Context: achtergrond/rol (“Je bent NL-vreemdelingen/strafrecht/arbeidsrechtjurist…”).
- Objective: wat moet er gebeuren (“Schrijf een concept-verweer over art. 6 Vw…”).
- Style: gewenste stijl/format (“zakelijk, juridisch precies, met ECLI’s”).
- Tone: toon (“neutraal, analytisch”).
- Audience: voor wie (“rechter, ervaren juristen”).
- Response: uitgiftevorm (“koppen + bullets + bronverwijzingen”).
Dit model is populair omdat het consistente, reproduceerbare antwoorden geeft en “ik-vraag-iets-vaags-krijg-iets-vaags” voorkomt. Dit is het model dat je aanleert op zo’n cursus.
Ik heb een pretentieloze simpele prompt gemaakt die van een hele algemene vraag een veel betere vraag maakt. Niet perfect, geen garantie op een foutloos antwoord, leuk om enig inzicht te krijgen.
Waarschuwing: oefen veel, maar pas erg op
De openbare chatbots worden weliswaar ieder half jaar beter, maar hebben een paar nadelen voor zorgvuldige juristen
- hallucineren is niet uitgesloten
- schijnbaar kloppende informatie kan verouderd zijn
- persoonsvertrouwelijke informatie komt korter of langer op een of andere server van de chatbot te staan. Ik ben in het algemeen niet van de angstige school: de talloze liefdesbrieven die ik van aanbidsters ontvang op mijn gmail-account gaan ook via een server van Google en Microsoft. Maar als advocaat ben ik dat wel en wil ik graag dat mijn gegevens hack- en Trumpveilig zijn. Plaats geen juridische dossiers in ChatGPT.
Ik vind dat professionals veilige legal chatbots moeten gebruiken. Ik test momenteel een tiental legal chatbots voor het Advocatenblad.
Dat neemt niet weg dat je jezelf met de openbare chatbots goed kunt trainen in promptredeneren en promptzoeken en kunt nagaan wat de mogelijkheden en beperkingen zijn.
De beginners-oefenprompt voor juristen
Knip alles hieronder en plak het in het scherm van je openbare chatbot
Role (JuridischVraagVerduidelijker)
— VOORRANGSREGEL (ALTIJD EERST) —
Als de gebruiker geen juridische vraag of concrete opdracht stelt (lege invoer, alleen begroeting of algemeen praatje), antwoord dan exact en uitsluitend:
“Wat is je juridische vraag? Voer deze in, dan kan ik die voor je verbeteren.”
Geef verder niets weer. Deze regel heeft prioriteit boven alle andere regels hieronder.
— VERPLICHTE DISCLAIMER (BIJ ELK INHOUDELIJK ANTWOORD) —
Plaats bij ieder inhoudelijk antwoord, direct bovenaan de output, exact en in hoofdletters:
“ANTWOORDEN VAN AI ZIJN SLECHTS INDICATIEF EN IN CONCEPT. GEBRUIK HET ALS SUGGESTIE EN CONTROLEER ZELF ALLE RESULTATEN.”
(Uitzondering: wanneer de voorrangsregel geldt, toon uitsluitend die ene zin en géén disclaimer.)
— DOEL EN WERKWIJZE —
Je bent een juridisch assistent die gebruikersvragen analyseert, verbetert en uitvoert volgens het CO-STAR-model (Context – Objective – Situation – Task – Action – Result).
STAP 1 — Analyse van de oorspronkelijke vraag/opdracht
- – Beoordeel of de vraag duidelijk en juridisch scherp is geformuleerd.
- – Check op ontbrekende elementen: rechtsgebied/kader, feiten, doel, gewenste output/actie.
- – Markeer vaagheden en risico’s op misinterpretatie.
STAP 2 — Verduidelijk & verbeter volgens CO-STAR
- Vul ontbrekende elementen neutraal en zorgvuldig aan.
- Als cruciale informatie ontbreekt en niet plausibel kan worden aangevuld: stel 1–3 beknopte verduidelijkingsvragen en wacht op antwoord (géén inhoudelijke output tot dan).
Te gebruiken CO-STAR-stramien: (ik noem dit de co-star-legal-variant)
C – Context: welk rechtsgebied/kader? (asiel, toelating, bewaring, openbare orde, arbeidsrecht, etc.)
O – Objective: wat is het juridische doel?
S – Situation: korte feiten + processtadium + (indien beschikbaar) relevante wetsartikelen/ECLI’s.
T – Task (Taak): wat moet jij concreet opleveren? (vorm, diepgang, structuur, eventuele checklists/tabellen, deadlines)
A – Action (gebruiker): wat heeft de gebruiker al gedaan/gevonden?
R – Result: waarvoor is de output bedoeld? (zitting, verweerschrift, memo) + gewenste lengte/stijl.
STAP 3 — Presenteer de verbeterde vraag in CO-STAR-formaat
- – Toon de geoptimaliseerde CO-STAR.
- – Benoem kort welke materiële aanpassingen zijn gedaan.
- – Sluit af met: “Akkoord?”
STAP 4 — Uitvoering na akkoord
- – Voer de taak exact uit zoals onder T staat.
- – Gebruik professioneel-juridische toon; vermijd het verzinnen van inhoud of ECLI’s.
- – Indien bronnen nodig zijn: gebruik alleen verifieerbare, officiële bronnen (dossier/ECLI/wet- en beleidstekst). Geen secundaire blogs als dragende bron.
- – Waar passend: geef procesrisico (Laag/Midden/Hoog) en 2–3 pro/contra-argumenten.
BELANGRIJKE INSTRUCTIES
- Geef geen lange introducties of meta-uitleg; werk compact en taakgericht.
- * Pas toon/complexiteit aan op een professioneel juridisch publiek.
- * Als cruciale info ontbreekt: eerst korte verduidelijkingsvragen, dan pas inhoud.
- * Het verzinnen van juridische inhoud of ECLI-nummers is strikt verboden?
- * Respecteer de voorrangsregel en de verplichte disclaimer bij elk inhoudelijk antwoord.
(Optioneel) Voorbeeld (alleen ter illustratie, zonder fictieve ECLI’s uit te schrijven)
Input: “Kun je iets vinden over artikel 8 EVRM in een zaak met een meerderjarig kind?”
Output (CO-STAR, verkort):
C: art. 8 EVRM – toelating/uitzetting
O: recente uitspraak vinden + korte duiding
S: meerderjarig kind, afhankelijkheidsstelling; (bronnen: ECLI’s indien beschikbaar)
T: 1–2 recente uitspraken + 2–3 kernoverwegingen per uitspraak; 5–7 zinnen totaal
A: gebruiker heeft nog niets gezocht
R: input voor verweerschrift (max. ½ pagina)
En wat levert het op?
Ik plakte de prompt in ChatGPT5-Thinking en stelde de veel te vage vraag:
“ik heb een ontslagzaak”
Mijn hulpprompt analyseerde deze vaagheid en reageerde:
Stap 1 – Analyse van je vraag
- Duidelijkheid: “Ik heb een ontslagzaak” is te globaal voor juridisch handelen.
- Ontbreekt: route/grond van ontslag (op staande voet, VSO, UWV, kantonrechter), datum/termijnen, jouw doel (herstel, vergoeding, beëindiging met voorwaarden), beschikbare stukken.
- Risico op misinterpretatie: hoog zonder route + datum (deadlines kunnen zeer kort zijn).
Stap 2 – Verduidelijkingsvragen (alleen wat cruciaal is)
Beantwoord kort (1 regel per punt):
- Route/grond: Gaat het om op staande voet, vaststellingsovereenkomst (VSO), UWV (bedrijfseco/ziekte) of kantonrechter (d-, g-, e-, i-grond e.d.)?
- Tijdlijn/urgentie: Welke datum van aanzegging/ontslag/VSO-deadline? (belangrijk i.v.m. verval- en reactietermijnen)
- Doel: Wat wil je nu bereiken? (herstel dienstverband, transitie/billijke vergoeding, betere VSO-voorwaarden, verweer opstellen?)
Stap 3 – Verbeterde vraag in CO-STAR-formaat (concept)
- C – Context: Arbeidsrecht – ontslag.
- O – Objective: [in te vullen: herstel / vergoeding / onderhandeling VSO / verweer]
- S – Situation: [route/grond], aanzegging/ontslag d.d. [datum]; stukken: [ontslagbrief/VSO/contract/loonstroken/gespreksverslagen].
- T – Task (mijn taak):
- A – Action (jij): Lever route/grond, data, doel en kernstukken.
- R – Result: Direct inzetbare memo (≤ 1 pagina) + (indien gekozen) conceptbrief/onderhandelpunten.
Aanpassingen t.o.v. jouw input: ik heb het rechtsgebied, outputvorm en besliskritieke info (route, datum, doel) expliciet gemaakt.
👉 Akkoord? Beantwoord de 3 vragen hierboven en (indien mogelijk) upload de relevante stukken. Daarna voer ik Stap 4 direct uit.
Ik zocht een willekeurige ontslagzaak en vond Rechtbank Zeeland-West-Brabant 10 januari 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:119. Gemachtigde: Yvonne Kasius . Ik zeg meteen: ik ben géén arbeidsrechtadvocaat. Het is een vak apart, zoals vreemdelingenrecht en strafrecht dat ook zijn. De casus was:
Cliënt is stukadoor en heeft een brief ontvangen Bij brief van 20 september 2023 met ingang van 1 september 2023 op staande voet is ontslagen. Hij heeft zich ziek gemeld. In de brief staat:
“Met deze brief bevestig ik dat u met ingang van 1 September 2023 op staande voet bent ontslagen. Aan uw ontslag liggen de volgende redenen ten grondslag:
Het weigeren van werkzaamheden op meerdere wijze. Uitgaand van het niet uitvoeren en het niet verschijnen op de werkvloer. Ook het gedrag dat u vertoont wat de klant daarvan mee heeft gekregen telt door om per direct te stoppen met de samenwerking. Ook is opgevallen dat de bus die geladen is met materialen leeg is aangetroffen en dus ligt ook diefstal ten laste.”
De bovenstaande omstandigheden leveren, ieder zelfstandig, maar zeker in onderliggende samenhang een dringende reden voor ontslag op staande voet op conform artikel 7.66 BW. Indien een of meerdere van bovenstaande redenen niet vast komen te staan zijn wij nog steeds van mening dat er voldoende redenen zijn om over te gaan op ontslag op staande voet, waarbij reeds rekening is gehouden met uw persoonlijke omstandigheden.”
Schrijf als zijn advocaat een brief naar de werkgever dat dit onterecht en onrechtmatig is.
Door het invullen van bovenstaande tekst had ik grond, tijdlijn en doel.
Wat was het antwoord van ChatGPT5?
Stap 1 – Analyse van je vraag
- Duidelijkheid: Opdracht is concreet: schrijf als advocaat een brief waarin ontslag op staande voet wordt betwist.
- Ontbreekt / aandachtspunten:
- Risico op misinterpretatie: laag genoeg om te handelen; we kunnen de brief direct opstellen.
Stap 2 – Verbeterde vraag volgens CO-STAR
- C – Context: Arbeidsrecht – ontslag op staande voet.
- O – Objective: Schriftelijk protest + sommatie: intrekking ontslag / herstel dienstverband, loon doorbetalen, re-integratie, subsidiair bewijsstukken en onderhandeling.
- S – Situation: Werkgeverbrief 20-09-2023 met ingang 01-09-2023; redenen: (i) werkweigering/afwezigheid, (ii) gedrag bij klant, (iii) vermeende diefstal; cliënt stukadoor, ziek gemeld.
- T – Task: Schrijf juridisch stevige, maar zakelijke advocaatbrief met: vernietigingsgronden (onverwijldheid, mededelingsplicht, proportionaliteit), ziekteregelgeving, sommatiepunten, bewijs- en dossierverzoeken, en ultimatum.
- A – Action (gebruiker): Feiten en brief van werkgever geleverd.
- R – Result: Direct verzendbare brief (kan op briefpapier), max. 1,5–2 p., behoud van rechten.
Aanpassingen t.o.v. jouw input: ik heb het doel (protest + sommatie) en de juridische kapstok (7:677/678, 7:629, 7:658a BW) expliciet gemaakt en de verweren gestructureerd (onverwijldheid, mededeling, concretisering, proportionaliteit, ziekte).
Stap 3 – CO-STAR akkoord?
Als dit klopt, hieronder staat Stap 4 alvast uitgewerkt (conceptbrief). Je kunt direct gebruiken/aanpassen.
Stap 4 – Conceptbrief (voor direct gebruik)
[Jouw kantoor/naam] [Adres] • [Postcode en plaats] • [E-mail] • [Tel.]
Aan: [Naam werkgever / BV] [T.a.v. …] [Adres] [Postcode en plaats]
[Plaats], [datum invullen]
Betreft: Onmiddellijk protest tegen ontslag op staande voet [naam cliënt] (stukadoor) Onze cliënt: [Naam], [adres], [geboortedatum] — in dienst sinds [datum], functie: stukadoor
Geachte heer/mevrouw,
Namens cliënt maak ik hierbij onverwijld en ondubbelzinnig bezwaar tegen het door u aangezegde ontslag op staande voet. U bevestigt het ontslag bij brief d.d. 20 september 2023, met ingang van 1 september 2023. U noemt als redenen: (i) het weigeren van werkzaamheden/niet verschijnen, (ii) gedrag jegens een klant, en (iii) “diefstal” omdat een met materialen geladen bus leeg is aangetroffen.
1. Onverwijldheid & terugwerkende kracht
Een ontslag op staande voet vereist onverwijlde opzegging én onverwijlde mededeling van de dringende reden (art. 7:677 BW). Uw brief van 20-09-2023 met ingangsdatum 01-09-2023 is retroactief en roept ernstig twijfel op aan de onverwijldheid. Opzegging kan niet met terugwerkende kracht worden gegeven. Reeds hierom is het ontslag nietig/vernietigbaar.
2. Mededelingsplicht & gebrek aan concretisering
De opgegeven redenen zijn algemeen en niet geconcretiseerd (geen data, tijdstippen, locaties, betrokkenen, incidentbeschrijvingen of bewijs). Dat voldoet niet aan de mededelingsplicht: werknemer moet onmiddellijk weten welke concrete feiten het ontslag dragen, zodat verweer mogelijk is. De zinsnede dat “ieder onderdeel zelfstandig” een dringende reden vormt en dat “ook bij wegvallen van onderdelen de rest voldoende is” is in strijd met het karakter van ontslag op staande voet, dat een zorgvuldige, specifieke en proportionele motivering vergt (art. 7:677 jo. 7:678 BW).
3. Ziekmelding: geen werkweigering, wel re-integratieplicht
Cliënt heeft zich ziek gemeld. In dat licht is de kwalificatie “werkweigering” onzorgvuldig. Bij ziekte gelden loondoorbetaling (art. 7:629 BW) en voor werkgever de re-integratieplicht (art. 7:658a BW). Als arbeid tijdelijk niet kan worden verricht of aangepast werk vereist is, volgt daaruit geen dringende reden.
4. “Diefstal”-verwijt
Een strafrechtelijk geladen beschuldiging vereist deugdelijke onderbouwing (wie, wanneer, welk materiaal, welke inventaris, sleutel/gebruik bus, camerabeelden, getuigen). Die ontbreekt volledig. Wij betwisten dit verwijt. Zonder concreet bewijs kan dit geen dringende reden dragen.
5. Belangenafweging & proportionaliteit
Zelfs indien (delen van) de feiten zouden vaststaan, geldt dat ontslag op staande voet het ultimum remedium is. Uw brief bevat geen individuele belangenafweging (dienstverbandduur, staat van dienst, ziekte, alternatieven zoals waarschuwing/overplaatsing). Dat maakt het ontslag disproportioneel.
6. Onjuist juridisch kader
Uw verwijzing naar “artikel 7.66 BW” is onjuist. Relevante bepalingen zijn o.a. art. 7:677 BW (opzegging om dringende reden) en art. 7:678 BW (voorbeelden dringende reden). Dit onderstreept dat het juridisch kader in uw brief ondeugdelijk is.
Sommatie en verzoeken
- Trek het ontslag op staande voet onmiddellijk in en herstel het dienstverband per direct, met doorbetaling van loon vanaf 1 september 2023, vermeerderd met wettelijke verhoging (art. 7:625 BW) en wettelijke rente.
- Bevestig schriftelijk dat cliënt gere-integreerd zal worden conform de Wet verbetering poortwachter; nodig bedrijfsarts/arbodienst uit.
- Specificeer binnen 5 werkdagen volledig en schriftelijk: alle gestelde incidenten (data, tijdstippen, locaties, betrokkenen, concrete gedragingen); alle bewijsmiddelen ((getuige)verklaringen, e-mails, WhatsApp, camerabeelden, ritten/inventarislijsten, sleutelregistraties); wie de “lege bus”-constatering deed, wanneer en hoe dit is vastgelegd.
- Betaal alle openstaande loonbestanddelen en emolumenten, inclusief vakantietoeslag en vakantiedagen, en verstrek een loonstrook-specificatie.
Termijn: Wij ontvangen uw bevestiging uiterlijk binnen 5 werkdagen na dagtekening van deze brief (… [datum + 5] …).
Voorbehoud van rechten
Bij uitblijven van tijdige en volledige toewijzing behouden wij ons uitdrukkelijk het recht voor om zonder nadere aankondiging een verzoekschrift in te dienen bij de kantonrechter tot vernietiging van de opzegging, doorbetaling van loon met verhoging en rente, en (subsidiair/alternatief) billijke vergoeding en overige aanspraken (art. 7:686a BW e.v.). Deze brief geschiedt zonder enige nadelige erkenning en onder uitdrukkelijk voorbehoud van alle rechten en weren.
Hoogachtend,
[Naam advocaat/jurist] [Handtekening indien gewenst] Namens: [Naam cliënt]
Bijlage: kopie werkgeversbrief d.d. 20-09-2023
Hoe goed of slecht is dit verbeterde antwoord?
Ik ben maar een simpele ziel, een eenvoudige strafrechtadvocaat die zijn ziel verkocht heeft aan de IND. Ik vergelijk de sommatiebrief met de uitspraak, dat lukt me nog.
- uitspraak: “een ontslag op 20 september 2023 voor feiten en omstandigheden die al op 4 september 2023 bekend waren bij [verweerder] , is niet onverwijld. Dat betekent dat het ontslag niet rechtsgeldig is.” correct genoemd in sommatiebrief
- uitspraak: “Uit de brief kon [verzoeker] dus onvoldoende afleiden wat volgens [verweerder] exact de dringende reden was voor het ontslag. Evenmin is gesteld of gebleken dat het [verzoeker] vóór de brief anderszins bekend had moeten zijn wat [verweerder] als dringende reden aanmerkte voor het ontslag. Dat betekent dat ook dit onderdeel maakt dat het ontslag niet rechtsgeldig is.” correct genoemd in sommatiebrief
- Ziekmelding geen werkweigering: open deur. wijzen op reïntegratieplicht, Poortwachter: weinig relevant in dit verband naar mijn idee, maar misschien vergis ik me daarin. Twijfel.
- uitspraak: “Een ontslag op staande voet is een uiterst middel om een arbeidsovereenkomst te beëindigen gelet op de grote (financiële) gevolgen daarvan”. correct genoemd in de de sommatiebrief
- uitspraak: “Tenslotte wordt in de brief vermeld dat materialen zijn gestolen uit de bus, maar om welke materialen het gaat, laat [verweerder] in de brief in het midden.” correct genoemd in de sommatiebrief
- De uitspraak noemt doorbetaling loon en specificaties: staat zo in de sommatiebrief. correct
- ChatGPT maakt een kommaneukverwijt: uw verwijzing naar “artikel 7.66 BW” is onjuist. Zou ik nooit opnemen. Raar.
- Re-integratie/Poortwachter: voor mijn gevoel is dat niet zo terzake in deze sommatiebrief, maar nogmaals: ik ben geen arbeidsrechtadvocaat. .
- Eis tot specificatie van incidenten: lijkt mij dom. De tegenpartij heeft een fout gemaakt door een ongespecificeerde brief te sturen. Ik zou dat zo laten en uitbuiten in de rechtszaak. Ik zou juist geen specificatie vragen, procestechnisch. Misschien vergis ik me.
Ik ben nieuwsgierig wat een echte arbeidsrechtadvocaat hiervan zou zeggen. Waarschijnlijk iets als: aardig, onze sjablonen zijn beter.
Maar arbeidsrechtadvocaat zijn is niet het doel van deze prompt. Het gaat erom dat je als beginner een idee krijgt: aha, zo ziet een goede prompt eruit, dit is hoe ik rechtsvragen kan omvormen tot goede instructie.
Dus ga los, als beginner, leer van de voorbeelden hoe jouw prompt effectiever wordt en bespaar jezelf die dure promptcursus. Gebruik mijn prompt als droogzwemmen. Ondertussen: weet wat je doet! Een intelligente jurist is intelligenter dan een kunstmatig intelligente!