Handleiding om je eigen juridische adviesbot te maken op basis van jurisprudentie-overzichten
Overheidsorganisaties zoals De Rechtspraak, het Openbaar Ministerie en het Ministerie van Justitie zijn geen voorlopers op het gebied van kunstmatige intelligentie. Denk aan langdurige ontwikkeltrajecten, gebruikerscommissies, OR-adviezen, managementlagen, tussenbaasjes, en Zeer Belangrijke Nota’s die eerst geschreven moeten worden door Heel Belangrijke Lagere Ambtenaren. En uitstel tot na de heisessie innovatie, die immers al over vier maanden is.
Het aansturen van ambtenaren is de kunst om zo min mogelijk verantwoordelijkheid te verdelen over zoveel mogelijk personen. Het Romeinse Rijk is ten onder gegaan toen ze een ambtelijke commissie instelden om een advies uit te brengen over de binnenvallende Hunnen.
Ondertussen dendert de trein door met bakken werk en elke dag nieuwe uitspraken
In dit artikel laat ik daarom zien hoe je als jurist met Claude zelf een simpele pocket senior bouwt, een adviseur die kennis heeft van de actuele jurisprudentie in jouw vakgebied. Een slimme versie van rechtspraak.nl. Het kost een avond, enig doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen. In dit voorbeeld werk ik de jurisprudentienieuwsbrieven van de IND om tot slimme veilige rechtspraakzoeker. Jij kunt het ook met jouw vakjurisprudentie. Je kunt hetzelfde doen als officier van justitie, griffier, parketsecretaris, rechter of belastingambtenaar. Ik ken officieren van justitie die met smart wachten op AI die wèrkt (überhaupt op ICT die werkt, bij het OM). Zolang organisaties geen goed werkende legal AI hebben moet je als jurist roeien met de riemen die je hebt. Ik lever je hier de riemen.
Wat is het idee?
De jurisprudentie op rechtspraak.nl is superactueel maar een oceaan waar je in verdrinkt. LegalAI is de olifant in de kamer. Advocaten twijfelen erover of vinden het te duur, overheidsorganisaties zijn voorzichtig.
Vakbladen en stafjuristen geven ondertussen klassieke nieuwsbrieven uit met de voor jou relevante jurisprudentie, maar die zijn alleen chronologisch en grofweg geordend. Je moet het wekelijks bijhouden. Al snel wordt het een woordenbrij waarin je moet gaan tekstzoeken. Het antwoord is nooit toegespitst op je zaak.
Dus ik kreeg een idee. Ik maakte met Claude een app waarin de relevante door mijn stafjuristen verzamelde vakjurisprudentie met AI doorzoekbaar wordt. Ik vind het veilig en nuttig. Jij kunt dat ook, in jouw organisatie.
Een voorbeeld van handig bronmateriaal: de seniorennieuwbrieven IND
De specialisten van de IND brengen elke week als PDF de zogenaamde ‘seniorennieuwsbrief’ uit met actuele openbare anonieme uitspraken. Tussen 1 januari 2025 en vandaag, 20 mei, waren dat 885 samengevatte uitspraken. Ik ken niemand die ze allemaal uit zijn of haar hoofd kent. Ik heb de 885 samenvattingen als platte tekst geëxtraheerd uit de PDFs. Digitale kaartenbak. In de kaartenbak zijn de uitspraken al gelabeld, net als in de seniorennieuwsbrief: asiel, bewaring, naturalisatie, openbare orde – etc. Al die actuele samenvattingen worden in mijn app doorzocht als je een vraag stelt.
Het is overigens meteen weer tijd voor mijn vaste disclaimer:
Ik doe dit op geheel persoonlijke titel. Niemand heeft me opdracht gegeven en de IND werkt niet met AI.
Ik dacht gewoon zelf: ik baal van al die ongelezen PDFjes, ik ga er wat mee doen. Op het eind van de avond had ik opeens Actulex IND gemaakt, mijn eigen strikt persoonlijke mini-legal chatbot die het spoor vindt in door collega’s verzamelde vakjurisprudentie. Jippie!
Net als in volwassen legal chatbots kijkt mijn Actulex AI wat de logische interpretatie is van je vraag, zoekt daar de meest kloppende uitspraken bij en genereert het meest logische antwoord. Het is een minidatabase van actuele samenvattingen. Het zit allemaal in de app zelf. Ik heb een veilige maar voor de zekerheid een nog-veiliger-dan-veiligst-versie gemaakt
- Is het AI? Ja, je hebt voor de standaardversie op de achtergrond een gratis Claude account nodig om je vraag te interpreteren en het antwoord te schrijven.
- Heb ik een betaald account nodig? Alleen als je een app als deze wil maken voor jezelf, je collega’s of je kantoor heb je een betaald account nodig. Dat heeft te maken met scripts die je moet runnen om pdfs naar tekst om te zetten.
- Is het veilig? Ik vind van wel. Je kunt juridische casusvragen stellen op basis van jouw kaartenbak met openbare jurisprudentie. Je stopt er geen heel dossier in. Als je geen Jantje of Pietje in je vraag vermeldt, worden Jantje en Pietje niet gedeeld met Claude AI. Dit appje zoekt niet op jouw harde schijf en tankt niet uit jouw persoonsgegevens. De Claude AI is enkel de smeerolie om gemakkelijker toegang te krijgen tot honderd nieuwsbrieven met honderden uitspraken. Rechtspraak.nl op wieltjes. Vakjurisprudentie die rockt.
- Mag het? Ik voorspel aan andere experimenterende ambtenaren dat er al snel functionarissen zullen zijn, die jou uiterst somber aankijken en zeggen dat dit eerst getoetst moet worden aan de AI-act, de Algoritmerichtlijn en door het management op de volgende heisessie. Vraag ze of ze het advies over de binnenvallende Hunnen al af hebben.
Hoe dan ook kun je die beroepsbezorgden blij maken met de uitgeklede versie. Zie helemaal onder.
Hoe fiks je dit?
Aan de hand van het voorbeeld ‘seniorennieuwsbrieven’ laat ik je zien hoe je al die ongebruikte jaargangen vakstudienieuws weer leesbaar maakt. Dit kan dus ook met samenvattingen ontnemingsrecht, belastingrecht of mededingingsrecht
Stap 1: installeer Claude op je computer
Ik heb dat al in een eerder artikel uitgelegd. Om dit fiksen moet je Claude Cowork hebben en een betaald account omdat het tokens kost en wat durf.
Stap 2: installeer Python
Ik wilde altijd Python leren maar ik heb kinderen, lees boeken en luister muziekjes. Voor Python had ik nooit tijd. Ik dronk liever bier.
Je kunt aan Claude vragen hoe je Python op je computer installeert. Ik heb Claude Cowork en Python geïnstalleerd op mijn privécomputer. Python is gratis en kost tussen de 120 en 150 MB. Mijn eenvoudige laptop heeft 240 Gig. Makkie dus.
Stap 3: Download de PDF’s met jurisprudentie
In mijn geval heb ik een stuk of zeventig wekelijkse nieuwsbrieven gedownload, gebundeld in twee grote pdfs: nieuwsbrieven 2025 (17MB) en nieuwsbrieven 2026 (7MB).
Stap 4: laat Claude een uitgave analyseren
Een nieuwsbrief in PDF-formaat heeft allemaal layout-codes en digitale ruis die lastig is voor AI. Het is een opeenstapeling van instructies aan een printer: zet dit woord op positie x,y, met lettertype z, in deze kleur. Je moet daaruit de tekst extraheren. Mijn nieuwsbrieven hadden koppen, tussenkoppen, geagendeerde themazittingen, lijnen en kaders die voor de digitale kaartenbak niet relevant zijn. Je moet de jurisprudentie uit het document slopen – pardon, extraheren. Leg Claude daarbij uit wat je van plan bent. Ik ben een chat begonnen met als openingsvraag:
Ik heb een reeks van nieuwsbrieven met actuele jurisprudentie vreemdelingenrecht. PDF. Ik wil deze ombouwen in een database die advies geeft over actuele jurisprudentie, naar aanleiding vraag of casus. Geef me een stappenplan. De nieuwsbrieven zijn een opsomming van uitspraken met de kern, 50 edities per jaar.
Na het eerste advies (met inderdaad een helder stappenplan) plakte ik een nieuwsbrief in Claude en vervolgde ik met de vraag:
dit is een voorbeeld, van 1 week. Totaal 52 nieuwsbrieven. Relevante sectie is jurisprudentie. Totaal 17MB. Moet werken als claude project of claude artefact zelf.
Ik kreeg een keuze uit drie opties
Stap 5: kies voor een ‘artefact’, niet een ‘project’.
Er zijn verschillende wegen die naar Rome leiden.
- Het meest professioneel is natuurlijk een database waarin alle uitspraken integraal in staan, die weer aan jouw nieuwsbrief gekoppeld zijn. Dat doen aanbieders van legal AI en kan misschien door tussenkomst van ICT. Regel je niet in een avondje. Valt dus af.
- Je kunt de PDFs in een ‘project’ van Claude stoppen, maar dan blijft iedere gebruiker afhankelijk van Claude, van pdfs die in een project van claude zitten. Je moet maar net de beschikking hebben over die PDF’s. Het opzetten van een ‘project’ is best te doen in Claude en leidt tot mooie resultaten, maar omslachtig en onhandig voor collega’s die geen ervaren AI-gebruikers zijn. Ik zag er vanaf.
- Je kunt een appje bouwen met de letterlijke kale tekst van de samenvattingen ingebouwd. Dat is een ‘artefact’. Claude kan het zelf voor je bouwen, geen omkijken naar. In de aangeklede versie heb je nog wel Claude, maar niet meer de PDFs van de nieuwsbrieven nodig. De uitgeklede versie werkt zonder Claude en zonder AI op elke willekeurige computer en in elke willekeurige browser. Heldere, simpele en logische oplossing. Ik hoefde maar nul keer na te denken.
Stap 6: extraheer de uitspraken
Dit is waar het technisch wordt, maar ook waar Claude het meeste werk doet. Ik had een driekolommen-senioren nieuwsbrief met grote cursieve citaten – lastig. Claude wilde eerst van links naar rechts scannen, of ieder van de zeshonderdzoveel pagina’s inscannen en gaan ‘lezen’, wat tijdrovend en geldrovend is, alles kost tokens. Claude dacht met me mee. Met een hulpprogramma PDFplumber dat ik installeerde (volgens de aanwijzingen van Claude) kon ik aan Claude precies aangeven waar het blok ‘Jurisprudentie’ begon en hoe tekstblokken samengevoegd moesten worden.
De uiteindelijke oplossing: Claude schreef een Python-script dat per pagina de exacte positie van elk woord bepaalt, de kolommen op basis van die positie scheidt, en vervolgens alleen de rechterkolom — de jurisprudentie — uitleest. Woord voor woord, van boven naar beneden, in de juiste leesorde. Geen ruis, geen zittingsagenda’s, geen cursieve citaten.
Ik hoefde dat script alleen te downloaden, op mijn privécomputer te draaien, en de twee PDF-bundels aan te wijzen. Het script draaide een paar minuten.
Output: een JSON-bestand — een gestructureerde lijst van 885 uitspraken, elk met zaaknummer, datum, juridisch thema en de letterlijke samenvattingstekst uit de nieuwsbrief.
Stap 7: laat de app bouwen door Claude
Met de data klaar vroeg ik Claude om de app te bouwen.
Goed, de JSON is er. Laat me eerst de kwaliteit checken. Analyseer kwaliteit van de geëxtraheerde JSON. …. Uitstekend resultaat. 885 uitspraken, 880 met een goede kern, alle 51 weken aanwezig, jaren 2024-2026. De kolomherordening werkt — de kernteksten zien er schoon en exact uit. Nu bouw ik het definitieve Artifact.
Claude maakte dit artifct, aanvankelijk een zoektool waarin alle tekst was ‘ingebakken’ in instructies zoals HTML en Javascript. Dat liep spaak. De tekst werd als een programmacode gelezen.
Dat is nou het leuke van werken met Claude, als niet-Python-programmeur, als niet-ICT-er: als je nagaat wat fout gaat en wat je wil, dan lost Claude dat zelf op! Claude schroefde de tekst los en op een andere plaats weer aan en toen werkte het wel. Prober iets met vibe coden. Beetje lef in je leven. Zo moeilijk is het niet.
Stap 8: controleer en voer een steekproef uit
Vervolgens moet je hercontroleren in hoeverre de geëxtraheerde tekst nog correspondeert met het originele PDF. Steekproef, tien uitspraken. Claude ontdekte wat afbreekfouten, verbeterde zelf zijn script, waarna ik het script nog een keer draaide. Ik verving de oude geëxtraheerde tekst door de nieuwe en het werd beter.
Op het totaal van 885 uitspraken resteren nu nog 25 (mogelijke) afbreekfouten. Vind ik acceptabel, voor een appje dat zelf geen meesterstitel heeft maar mij slechts assisteert om sneller de meest relevante uitspraken in de seniorennieuwsbrief te vinden. Het is een nederig hulpje. De tovenaar, c’est moi. Claude is mijn leerling.
Ik dacht na over een naam. Atticus Finch? Mooi maar bombastisch. LegalFrankenstein, aka LegalFranky? Foute associatie, dit tooltje is geen horrorcomedy. Actulex, dacht ik opeens. Zakelijk, kort, serieus. Bekt goed. Misschien moet ik het ergens registreren.
Stap 9: bouw onderscheid in juridisch gewicht in
Dit was mijn eigen toevoeging, en het belangrijkste verschil met een gewone zoekfunctie. Juristen weten dat niet elke uitspraak hetzelfde gewicht heeft. Een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak die uitlegt hoe een arrest van het Hof van Justitie van de EU in het Nederlandse vreemdelingenrecht moet worden toegepast, is richtinggevend voor alle rechtbanken in het land. Een routinebeslissing zonder precedentwerking is dat niet. Ik vroeg Claude om dat onderscheid in te bouwen.
Claude analyseerde de tekst van alle 885 uitspraken op patronen: verwijzingen naar Europese arresten, formuleringen als “de Afdeling verduidelijkt” of “uitgangspunt is dat”, het verschil tussen een inhoudelijke uitspraak en een verkorte afdoening. Op basis daarvan kreeg elke uitspraak een gewichtsklasse:
- Paars: richtinggevende AbRS-lijn
- Donkergroen: uitleg van een HvJEU-arrest voor de Nederlandse praktijk
- Donkerblauw: toepassing van het EHRM
- Grijs: verkorte afdoening, beperkte precedentwaarde
Of het in de praktijk werkt moet ik gaan uitzoeken. In theorie klinkt het goed. Ik heb nadien nog een paar aanpassingen aangebracht, die te maken hebben met soortgelijk gewicht, datum en status (vovo of niet).
Stap 10: veilig, veiliger, veiligst
Ik heb uiteindelijk twee versies. De beste versie vind ik de standaardversie, de Actulex Claude AI-versie. Maar daarvoor is een (gratis) Claude account vereist. Je begint een chat, klik op het paperclip-icoontje, vraagt ‘open dit artifact’ en dan komt binnen Claude het volgende scherm in beeld.
Duidelijke privacywaarschuwing, duidelijke disclaimer. Claude interpreteert je vraag, zoekt in de seniorennieuwsbrief-vakjurisprudentie de jurisprudentie en genereert een antwoord voor zover beschikbaar.
Ik stelde bijvoorbeeld de vraag:
op welke wijze moet het refoulement risico worden gewogen in de maatregel van bewaring?
Antwoord Actulex:
Refoulementrisico in bewaringszaken
Kernlijn (BRS.25.000433 d.d. 25-3-2026 | Gewicht: Inhoudelijk AbRS). De minister hoeft het refoulementrisico niet uitdrukkelijk als afzonderlijk onderdeel in de maatregel van bewaring te motiveren. Voldoende is dat uit de bewoordingen van de motivering — inclusief verwijzingen naar verklaringen van betrokkene in het gehoor — kan worden afgeleid dat de beoordeling of sprake is van een reëel risico op behandelingen verboden door artikel 4 en artikel 19 lid 2 EU Handvest daarin besloten ligt en voldoende kenbaar is.
Praktische toepassing: De minister mag volstaan met een motivering waaruit impliciet maar kenbaar blijkt dat het refoulementrisico is beoordeeld. Expliciete vermelding dat “geen zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat betrokkene een reëel risico loopt” is niet vereist, mits de inhoudelijke beoordeling feitelijk heeft plaatsgevonden en traceerbaar is.
Samenhang met refoulementstoets in asielprocedure: In de parallelle asielprocedure geldt op grond van 202504726/2/V3 d.d. 9-9-2025 (HvJEU-toepassing) dat bij opvolgende aanvragen het refoulementrisico nader onderzocht moet kunnen worden. Dit raakt de bewaringsmaatregel indirect: als uitzetting door een refoulementrisico wordt geblokkeerd, vervalt het perspectief op verwijdering en kan de bewaring haar rechtvaardiging verliezen.
Procesrisico’s: Controleer of de motivering van de maatregel het bewaringsgehoor expliciet noemt en of de verwijzing naar betrokkenes verklaringen traceerbaar is. Ontbreekt elke aanknoping voor de refoulementbeoordeling in de maatregel, dan bestaat reëel risico op een motiveringsgebrek. Zie BRS.26.000853 d.d. 26-3-2026 (Inhoudelijk) voor de dan te maken belangenafweging bij geconstateerde gebreken.
Onder dit antwoord (dat een best redelijk antwoord is) geeft Claude een verwijzing naar de uitspraak in de seniorennieuwsbrief waar de uitspraak is geciteerd.
Bruikbaar toch? Zou dus ook moeten werken met andere actualiteitenverzamelingen uit andere rechtsgebieden.
Omdat dit een zoekvraag is via een AI-server in een buitenland heb ik de niet te missen rode waarschuwing in de interface geplaatst. Aan de andere kant is dit niet meer een kunstmatig intelligent broertje van rechtspraak.nl met een klein zoekschermpje, dus welke gek zou hier complete dossiergegevens in gaan stoppen? Dat kan niet eens.
Desondanks heb ik uit testoverwegingen een nog uitgekledere variant gemaakt: die werkt helemaal offline. Met Claude, maar alleen als assistent-programmeur, heb ik een schil gemaakt om de samenvattingen heen. Dat is alles. Je kunt trefwoorden invoeren en het systeem zoekt daar passende uitspraken bij, geselecteerd op gewicht, instantie en actualiteit. Meer niet. Het is een soort excel maar dan toegankelijker. Een dynamische inhoudsopgave. Best aardig.
Ik moet maar eens overleggen met Jan Willem Schaper en Diana Dekkers van de IND of dit zelfontwikkelde Zwitserse zakmesje op de een of andere manier bruikbaar kan zijn voor de organisatie. Misschien kan ik iets vergelijkbaars maken voor de Stichting Migratierecht Nederland van Jakob Wedemeijer.
Wat kost het?
Een avond. Enig doorzettingsvermogen. Een betaald Claude-account voor het draaien van het extractiescript — dat kost tokens. De app zelf is daarna gratis te gebruiken met een gratis account of zelfs zonder AI.
Het resultaat is geen product van een aanbestedingstraject, geen uitkomst van een heisessie, en niet beoordeeld door een commissie. Het is een werkende tool, gemaakt voor poten in de blubber, door een jurist zonder programmeerervaring, in één gesprek met een AI.
Ik val aan. Volg mij, officier, advocaat, rechter, belastingambtenaar!
De Hunnen wachten niet.