(na 10 minuten komt het dansbare nummer ‘ik geloof in Sinterklaas’ van de Cyberlawyer band)
Naschrift: stand van de rechtspraak op 9 november 2026
De beschikkingen van de rechtbank Noord-Holland van 13 en 21 juli 2026 staan voorlopig alleen. Ik vond na die data geen hoger beroep en geen tweede rechtbank die bij een inzageverzoek misbruik van recht aanneemt. Wel verschenen er uitspraken die laten zien hoe hoog de lat ligt. Het is dus niet zo dat je zomaar kunt verwijzen naar de Noord-Hollandse/Alkmaarse zaken en kunt terugschrijven: u kunt de boom in.
De toets is overal dezelfde. Het Gerechtshof Den Haag zet haar op 29 september 2026 uiteen (ECLI:NL:GHDHA:2026:2861, r.o. 6.20). Een verzoek is alleen buitensporig als twee dingen vaststaan:
- uit een geheel van objectieve omstandigheden blijkt dat het doel van het inzagerecht, ondanks formele naleving, niet is bereikt;
- de betrokkene wil een voordeel verkrijgen door kunstmatig de voorwaarden te scheppen waaronder dat voordeel ontstaat. Dat is opzettelijk misbruik.
Het hof oordeelt dat het bedrijf daarvoor te weinig had gesteld. Een verzoek is dus niet al misbruik omdat het ook een ander doel dient, zoals het voorbereiden van een claim (r.o. 6.17 tot en met 6.19). Die zaak ging over een kansspelaanbieder en een enkele speler. Het was geen serieverzoeker. Dat verschil maakt de uitkomst begrijpelijk.
Een bedrijf kan het niet op de drukte gooien. Het hof zegt dat de werkzaamheden door veel vergelijkbare verzoeken van anderen niet aan deze betrokkene kunnen worden tegengeworpen (r.o. 6.33). Dat botst niet met Noord-Holland. De rechtbank gebruikt het patroon van de verzoeker zelf als bewijs van zijn bedoeling, niet de werklast van het bedrijf. Dat is mijn lezing van het verschil.
Weigeren vraagt een motivering vooraf. De rechtbank Rotterdam beoordeelde op 24 juli 2026 een weigering door een gemeente van 73 verzoeken in vier maanden (ECLI:NL:RBROT:2026:9885). Zij herhaalt de toets: restrictief uitleggen, niet alleen op het aantal letten, geen kwade trouw nodig maar wel opzet, en het bedrijf moet het aantonen. De gemeente had dat in de besluiten niet voldoende gedaan (r.o. 5.2). Het besluit was daarmee in strijd met de Awb. De rechtbank liet de gevolgen toch in stand omdat de gemeente het in beroep alsnog voldoende onderbouwde. Een burger zonder reparatiemogelijkheid in beroep heeft die luxe niet.
De rechter begint soms met een waarschuwing. Op 8 oktober 2026 nam de rechtbank Rotterdam geen misbruik aan bij een serieverzoeker in het bestuursrecht (ECLI:NL:RBROT:2026:13825, r.o. 14 tot en met 18). Zij zag wel structureel procesgedrag, waarschuwde voor de tweede keer en wees op de mogelijke kostenveroordeling. Misbruik werd niet tegengeworpen, omdat de procedure was begonnen vóór de eerste waarschuwing. Noord-Holland werkte zonder zo’n tussenstap.
Een verzoek dat wel moet worden toegewezen. De rechtbank Midden-Nederland beval op 22 september 2026 de afgifte van vijf e-mails en veroordeelde het bedrijf in de kosten (ECLI:NL:RBMNE:2026:6775). In die uitspraak is misbruik geen onderwerp. De rechtbank noemt een hofuitspraak waarin een abstract verzoek wel wegens misbruik werd afgewezen (r.o. 3.8), maar vindt die niet vergelijkbaar. Die hofuitspraak heb ik niet gelezen.
Wat dit betekent voor de praktijk. Het beroep op misbruik is mogelijk, maar het kost bewijs. De Noord-Holland-reeks rustte op ongeveer twintig zaken, zo’n negentig verzoeken, gelijkluidende stukken en een verzoeker die de inhoud van de antwoorden negeerde. Een bedrijf dat dat niet kan laten zien, loopt tegen de uitspraken van het hof en van Rotterdam aan. Zekerheid biedt dit niet: het blijven rechtbanken en één hof, en een uitspraak van de Hoge Raad over dit punt ontbreekt in mijn resultaten.